Friday, 30 September 2022

కన్న తల్లి - కథ

త్యాగరాజ  స్వామి వాలాజాపేటకి వొస్తున్నారని తెలియగానే ఆయన శిష్యుడైన వెంకటరమణ భాగవతార్‌కి కాళ్ళూ చేతులూ ఆడటల్లేదు. అప్పటికే యాభయ్యో పడిలో సగం దాటిన భాగవతార్ తన శిష్యులందరినీ పిలిచి తలా ఒక పనీ అప్పగించారు. ముఖ్య శిష్యుడైన మైసూర్ సదాశివరావుకి అందరినీ సమన్వయ పరచే పని అప్పగించారు. 

మరుసటి రోజు త్యాగరాజ స్వామి వాలాజాపేట వచ్చే మార్గంలో భాగవతార్ శిష్యులతో నిలబడ్డారు. అయ్యవారి పల్లకీదగ్గరకు రాగానే అందరూ సాష్టాంగపడ్డారు. బోయీలని తొలగమని చెప్పి భాగవతార్ పల్లకీ ముందు వైపు ఎత్తారు. ఆయన శిష్యులు మిగతా పక్కల ఎత్తారు. అందరూ కలిసి అయ్యవారి పల్లకీ మోస్తూ జయజయధ్వానాలు చేస్తూ వెడుతూఉంటే మైసూర్ సదాశివరావు తను సభక్తికంగా రచించిన "త్యాగరాజ స్వామి వెడలిన" అన్న పాట పాడితే అందరూ సంతోషించారు.

భాగవతార్ ముఖ్యశిష్యుడూ, మైసూర్ ఆస్థాన సంగీత విద్వాంసుడూ, వాగ్గేయకారుడూ అయిన సదాశివరావు సభక్తికంగా పరమగురువులైన అయ్యవారిని సేవించాడు. 

కొన్ని రోజులైన తరవాత ఒక మధ్యాహ్నం భాగవతార్ శిష్యులని అందరినీ పిలిచి "మీకు ఏమన్నా ప్రశ్నలు, సందేహాలుంటే అయ్యవారు వొస్తారు, ఆయనని అడగవచ్చు" అని చెప్పాడు. అయ్యవారు వొచ్చి కూచున్నారు. ఒకరిద్దరు శిష్యులు సంగీతశాస్త్ర విశేషాలని అడిగితే అయ్యవారు సమాధానం చెప్పారు. తరవాత సదాశివరావు లేచాడు. అయ్యవారికి సాష్టాంగప్రణామం చేసి నుంచుని" స్వామీ నేనడిగే ప్రశ్న తప్పైతే క్షమించండి. మీ కృతులు మాగురువుగారైన భాగవతార్ గారిదగ్గిర నేర్చుకున్నాను. ఆయన రాసుకున్న కృతులు అన్నీ చూసి నేను ఒక ప్రతి రాసుకున్నాను. ఆ కృతులు అమృతభాండాలు. సంగీత సాహిత్య శిఖరాలు. నాకు రామాయణం అంటే చాలా ఇష్టం. నిజానికి రామయ్య కంటే సీతమ్మ అంటే నా మనస్సు ద్రవిస్తుంది. అటువంటి సీతమ్మని మీరు పూర్తిగా మనస్సులో పెట్టుకోలేదని నాకు అని అనిపించింది. ఎందుకో తెలుసుకోవచ్చా?" అని సవినయంగా అడిగాడు. 

వింటూ ఉన్న అందరూ ఆ ప్రశ్నకి చకితులు అయ్యారు. భాగవతార్ కోపంగా లేచి శిష్యుణ్ణి తిట్టబోతూ అయ్యవారి సైగచూసి కూచున్నాడు. అయ్యవారు శాంతంగా "నీకు కలిగిన భావానికి సరైన కారణం చెబితే అప్పుడు దాన్ని విచారిద్దాము" అన్నారు. 

సదాశివరావు చేతులు జోడించి "విన్నవించుకుంటాను. అవధరించండి. ఉపాస్య దేవతలని కన్న తల్లి అని కన్న తండ్రి అనీ భావించటం సహజమే. పితామహస్య జగతో, మాతా, ధాతా, పితామహః ( ఈ జగత్తుని ధరించేవాడినీ, తండ్రినీ, తల్లినీ, తాతనీ నేనే ) అని గీతలో నవమోధ్యాయంలో చెప్పింది , ఈ జగత్తు అంతటికీ మూలబీజం తానే అని గీత సప్తమోధ్యాయంలో ( బీజం మాం సర్వభూతానాం) కృష్ణుడు చెప్పినట్టు మీరు కూడా అనేక చోట్ల దేవీ స్వరూపాలని  కన్నతల్లి అనీ దేవ స్వరూపాలని కన్న తండ్రి అనీ సంబోధించారు. 

దేవమనోహరి రాగంలో "కన్నతండ్రి నాపై కరుణ మానకే, గాసి చూపకే " అని కీర్తన ప్రారంభించారు. నిన్ననవలసినదేమి అనే కళ్యాణి రాగ కీర్తనలో "కన్నతండ్రి , నీకన్న వేల్పులెవరున్నారురా, ఆపన్న రక్షక" అంటూ మీరు రాముణ్ణి ప్రార్థించారు. 

ఎవరు తెలియను పొయ్యెదరు అనే పున్నాగవరాళి కృతిలో "కన్నతండ్రి ఇదియా పేదపై యుక్తి" అంటూ విన్నవిస్తారు 

"సిగ్గుమాలి నావలే" అనే కేదారగౌళ కృతిలో "కన్నతండ్రి, త్యాగరాజునింక కరుణ చూడ లేదని తెలిసి" అంటూ దైన్యంగా విచారిస్తారు తమరు. 

ఇలా ఇన్నిసార్లు రామప్రభువుని కన్నతండ్రి అని సంబోధించి సీతమ్మ గురించి కన్నతల్లి అని ఒక్క కీర్తనలో కూడా అనలేదు. దానికి కారణం ఏమిటా అని తెలుసుకుందామని నా విన్నపం" అని దోసిలి ఒగ్గి అన్నాడు . 

అయ్యవారి పక్కనే కూచున్న వెంకట సుబ్బయ్య " సీతమ్మ మాయమ్మ అన్న వసంత రాగ కృతి ఉన్నది కదా" అన్నారు.  సదాశివ రావు ఆయన వైపు తిరిగి వినమ్రంగా "అయ్యా, అమ్మకీ కన్నతల్లికీ భేదం ఉందనుకొంటాను. యశోద, దేవకి ఇద్దరూ అమ్మలే కానీ కన్నతల్లి మట్టుక్కు దేవకి మాత్రమే." అన్నాడు. 

వీణ కుప్పయ్యర్ "కన్నతల్లి అని చాలా చోట్ల వస్తుంది కదా" అని చెబుతుంటే సదాశివరావు ఆయన వైపు తిరిగి "మీరు చెప్పింది సత్యం. కన్నతండ్రి అని రాముణ్ణి సంబోధించిన అయ్యవారు, కన్నతల్లి అని పార్వతీదేవినే సంబోధించటం విశేషం. నారాయణి, రమాపతి సోదరి అయిన అమ్మవారిని "నన్ను కన్న తల్లి, నా భాగ్యమా" అంటూ సంబోధించారు. "సుందరి నీ దివ్యరూపమును" అనే కృతిలో "నన్ను కన్నతల్లి, నా జన్మము నేడు సఫలమాయెనమ్మ" అంటూ అమ్మవారిని చూసినప్పుడు కల్గిన ఆనందాన్ని వర్ణించారు. 

అదేవిధంగా "కన్నతల్లి నీవు నాపాల గలుగ గాసి చెందనేలనమ్మ" అంటూ తిరువొత్రియూర్ త్రిపురసుందరితో తన ధైర్యానికి కారణం ఆవిడే అని చెప్పారు. 

లాల్గుడి పంచరత్నాలలో ఒకటైన "లలితే శ్రీ ప్రవృద్ధే" అనే కృతిలో "కన్నతల్లి శుభవదనే, మీ యన్న దయకు పాత్రుడనే" అని అన్నా చెల్లెళ్ళ గురించి పాడారు అయ్యవారు" అని ఆగాడు.

మిగతా శిష్యులు ఎవ్వరూ మాట్లాడకపోవటం గమనించి అయ్యవారు గొంతు సవరించుకుని "నా దృష్టిలో ఉన్నది రామపరబ్రహ్మమే. ఉన్నది ఆయన తత్వమే. మిగిలినవి ఏమీ అంత ముఖ్యం కాదు నాకు. అందువల్ల అలా వచ్చి ఉండవచ్చు. రాముణ్ణి స్త్రీ రూపంలో చూస్తే అదే అమ్మవారు అవుతుంది. అందుకని ఆవిడని కన్నతల్లి అనడమూ, రామప్రభువుని కన్న తండ్రి అనటమూ ఒక్కటే నాకు.  


"అభిమానమెన్నడు కల్గురా" కృతిలో  "కన్నతల్లియు, కన్నతండ్రియు అన్నియు నీవని నమ్మ లేదా" అంటూ కన్నతల్లీ, కన్న తండ్రీ నువ్వే అంటూ రాముడికి విన్నవించాను. 

సీతమ్మ మాయమ్మ. ఆవిడపై నాకు అత్యంత ప్రేమా, గౌరవమూ ఉన్నాయి. అనేక కృతుల్లో ఆవిడ ప్రస్తావన చేశాను. ఆవిడకి ఉన్న మహనీయమైన స్థానం ఆవిడదే. " అని ముగించారు అయ్యవారు. 


                          - జొన్నలగడ్డ సౌదామిని 

Friday, 23 September 2022

కలసి వేడుక - జనార్దనాష్టకం

సాయంత్రమైంది. యమునా తీరం కోలాహలంగా ఉంది. గోపికలు అందరూ జట్లుగా కూచుని కబుర్లు చెప్పుకుంటున్నారు. కుసుమ ఒక్కత్తీ మట్టుక్కు వాళ్ళకి దూరంగా మోదుగ చెట్టు కింద కూచుని పూలమాల కడుతూ రాగం తీస్తోంది. ఇంతలో కృష్ణుడు వచ్చాడు. గోపికలు అందరూ పరిగెత్తారు. కుసుమ కదలలేదు. కాసేపు గోపికలతో ఆడి, పాడి అలిసిన తర్వాత అందరూ విశ్రాంతి తీసుకుంటుంటే కృష్ణుడు మెల్లిగా కుసుమ దగ్గరకు వచ్చాడు. కృష్ణుడు అలా నడిచి  వస్తుంటే, రాజుగారు వస్తుంటే రాజభటులు ముందు వచ్చి హడావిడి చేసినట్టు, ఆతని శరీరం నుండి దివ్యపరిమళాలు వచ్చి కుసుమకి తాకాయి. ఆ సువాసనల వల్ల ఎవరు వొస్తున్నారో గ్రహించిన కుసుమ ఇంకాస్త బింకంగా, ఏమీ పట్టనట్టు కూచుంది. 

కృష్ణుడు వొచ్చి కుసుమకి ఎదురుగ్గా కూచున్నాడు. కుసుమ తలకూడా తిప్పలేదు. 

కృష్ణుడు మాట కలుపుతూ " నాట్యానికి  రాలేదు, ఒంట్లో ఎట్లా వుందీ?" అని ప్రశ్నించాడు. 

కుసుమ మాట్లాడలేదు. 

కృష్ణుడు మళ్ళీ ప్రశ్నించాడు " ఆరోగ్యం ఎలావుందీ" అని. 

కుసుమ తలతిప్పితే ఒట్టు"కోపం వచ్చిందా? క్షమించు. ఏమి చెయ్యమంటావో చెప్పు.ఏమి చెయ్యటానికైనా నేను సిద్ధం" అన్నాడు కృష్ణుడు.

కుసుమ వెంటనే తలతిప్పి 

అలుకలన్నియు తీరగా నా అండకెప్పుడు వస్తివీ

పిలిచి నవరత్నాల సొమ్ములు ప్రేమతో నెపుడిస్తివీ

వలచి వలపించియును గూరిమి వదలకెప్పుడు మెస్తివీ

కలసి వేడుక, దనుజ మర్దన కందుకూరి జనార్దనా 

అన్నది. 

"అదేమిటీ? " అని ఆశ్చర్యంగా చూశాడు కృష్ణుడు 

"అవును, ఎప్పుడన్నా, అసలెప్పుడన్నా వొచ్చి నా పక్కన కూచుని, ఏది ఏమైనా నేను నీ పక్కన ఉన్నాను అని చెప్పి నాఅలుకలు అన్నీ తీర్చావా?, చెప్పు?. చక్కగా పిలిచి ఇదిగో ఈ రత్నాభరణం తీసుకో, ఈ కర్ణాభరణాలు నీకు బాగుంటయ్యి తీసుకో అంటూ ప్రేమతో ఎప్పుడన్నా, ఏమన్నా ఇచ్చావా చెప్పు? . అంతెందుకు, నిన్ను వలచి నీ చుట్టూ నేను తిరుగుతూ ఉంటే, వదలకుండా నాతో కలసి వేడుక చేసుకున్నావా? లేదే. ఎంతసేపూ ఊరు తిరగటమేనాయె. ఒక్కసారి అంటే ఒక్కసారి అయినా నన్ను మెచ్చావా? లేదే? ఇంకేం చెప్పనూ?" 

"అదేమిటి అట్లా అంటావు?, నిన్న రాత్రి కాస్త జ్వరం వొస్తేనూ..." 

"నిన్న రాత్రి జ్వరమా? సర్వాబద్ధం. 

నిన్న రాతిరి చవికె లోపల నీవు చెలి కూడుంటిరా

ఉన్న మార్గములన్నియును నేనొకతె చేతను వింటిరా

విన్నమాత్రమె కాదురా నిను వీధిలో కనుగొంటిరా

కన్నులారా, దనుజ మర్దన, కందుకూరి జనార్దనా " 

"అదేమీ కాదు, నేను.."


"మోసపు మాటలు చాలు. నిన్న రాత్రి నువ్వు వెళ్ళిన ఇంటి పక్కనే నా సఖి మధూలిక వాళ్ళ ఇల్లు. నువ్వూ, నీ చెలీకలిసి ఆ చవికెలో కూర్చుని ఏమేమి చేశారో చక్కగా చూసిన నా సఖి నాకు పూర్తిగా వివరించింది. నిజానికి నీ చెలి ఇంట్లోనించి బయటికి వొస్తున్నప్పుడు ఏదో పని మీద అటు వెళుతున్న నేను కూడా నువ్వు వీధిలోకి రావటం చూశాను. ఇంకేమన్నా సాక్ష్యాలు కావాలా?." 

"ఊ , అది ఏమైందంటే.." 

"నీ అసత్యాల పుస్తకాలు ఇంక విప్పకు. అప్పటి విషయం ఎందుకు. ఇప్పటి విషయం మాట్లాడుకుందాము. ఇక్కడకు వచ్చేముందు ఎక్కడి వెళ్ళి వొచ్చావో కానీ ఇంత రాత్రి అయ్యాకా రావటం?. దానికి తోడు నీ వేషం చూడు. ఎల్లావుందో. 

చెల్లెబో, పసుపంటినది నీ జిలుగు దుప్పటి విప్పరా

ముల్లుమోపగ సందులేదుర మోవి కెంపులు గప్పరా

తెల్లవారినదాక యెక్కడ తిరుగులాడితి చెప్పరా 

కల్లలాడక దనుజ మర్దన కందుకూరి జనార్దనా" 

"ఆ ఏమీలేదు, ఉద్ధవుడు ఆడుతూ గంధం పూశాడు, అంతే"

"ఇది గంధమా?, వాసన చూడు?, పసుపు కాదూ?, ఎవరు ముఖానికి రాసుకున్న పసుపో ఇది?. ఇంకా ఎందుకు అబద్ధాలు ఆడతావు?, 

"అది కాదు.."

"ఏది కాదో తెలుసు కానీ, ముందు ఎవరి పసుపో అంటిన నీ జిలుగు ఉత్తరీయం తీయి. ఆ అట్టే, అట్టే.. ఆగు. ఆ వొంటినిండా ఆ ఎర్రటి నక్షత్రాలు ఏమిటి? ఎవరివో నఖ క్షతాలు లాగా ఉన్నయ్యి. అవునా?. ముఖం కాస్త ఇటు తిప్పు. ఇప్పుడు చెప్పు. నీ మోవిని కెంపులతో కప్పి వేసింది  ఎవరు?. ఇప్పటి దాకా ఎక్కడ తిరిగావో కల్లలు ఆడకుండా చెప్పు?"

"ఈ సారికి పొరపాటు అయ్యింది క్షమించు. ఇక నించీ నువ్వు ఏమి చెబితే అదే చేస్తాను. ఈ ఒక్కసారికి నన్ను అనుగ్రహించు." అన్నీ అసత్యాలే. నీ అసత్యాలు అన్నీ తెలుసుకున్నాను. 

దబ్బులన్నియు తెలుసుకొంటిని తప్పుబాసలు చేయకూ

మబ్బుదేరెడి కన్నుగవతో మాటిమాటికి డాయకూ

ఉబ్బుచేసుక తత్తరంబున ఒడలిపై చెయివేయకూ

గబ్బితనమున దనుజమర్దన కందుకూరి జనార్దనా

నీ అబద్ధాలు అన్నీ తెలుసు. అందుకని ఊరికే తప్పు ప్రతినలు చెయ్యకు. రాత్రి అంతా తిరిగి వచ్చావు కదా, నీ కళ్ళు అరమూతలు పడుతూ, మబ్బు తేరుతున్నాయి. అలా అరమూసిన కళ్ళతో నాదగ్గరికి మాటిమాటికీ రాకు. ఏదో దగ్గరగా ఉన్నానని సంతోషపడి, నీ పొగరు చూపిస్తూ ఒంటిమీద చెయ్యి వెయ్యద్దు. సరేనా?" 

"నువ్వు ఏది చెబితే అదే, కానీ...?"

"అదే వొద్దంటూంటే మళ్ళీ మీద చెయ్యి వేస్తావు. వొద్దంటుంటే వినవూ, ధూర్తుడా"

"---"

"ఇలాగైతే  ఓర్చేది లేదు. 

అండబాయక కూడియుంటిమి ఆయెబోయెను నాటికీ

ఖండి మండి పడంగనేటికి కదలుమెప్పటి చోటికీ

ఏమిటి ఆ కోపం. తప్పు నువ్వు చేసి మళ్ళీ కోపమా, నీతో వేగింది ఇంకచాలు. ఇద్దరమూ కలిసి ఉన్న రోజులు అయిపోయాయి. నామీదే కోపం తెచ్చుకుని మండిపడుతున్నావూ, అయితే పో, నీ మామూలు చోటికే పో" 

"సరే నువ్వు పొమ్మంటే పోవాల్సిందేకదా?. ఎంత చెప్పినా వినవాయెను. ఇదిగో పోతున్నాను" 

"అబ్బా, నీతో చచ్చిన చావు వొచ్చిందే. ఏదో కోపంలో ఓమాటన్నాను అని వొదిలేసి వెళ్ళిపోతావూ?. హమ్మా"

"ఇంతకీ ఏమి చెయ్యమంటావో చెప్పకూడదూ?, వెళ్ళిపోనా" 

ఉండరా, నీ మాటలకు నే నోర్వజాలను మాటికీ 

గండి దొంగవు దనుజ మర్దన కందుకూరి జనార్దనా" 

దొంగ వెధవ, ఉండూ, ఉండమని చెబుతున్నానా, ఉండు. నువ్వు వెళ్ళిపోతానంటే నేను ఓర్వలేను అని నీకు తెలీదూ, ఉత్త బెట్టు చేస్తావు గానీ. నా మనస్సు కన్నం వేసి మొత్తం దోచుకుపోయే కన్నపు దొంగవి గదా నువ్వు. ఇంక నీ ఇష్టం. "కోడి కూసింది. కృష్ణుడు లేచి ఇంటికి వెళ్ళటానికి తయారయ్యాడు." 

కొదవలన్నియు తీర్చుకొంటివి గుణములెరిగీ శయ్యనూ

అదనెరింగీ ఏలితివి విరవాది పూవుల శయ్యనూ

మదన కేళికి నీవె జాణవు మారునేమిటి చెయ్యనూ

కదియరారా, దనుజ మర్దన కందుకూరి జనార్దనా

కొరత ఏమన్నా ఉంటే అన్నీ శయ్య మీదతీర్చుకున్నావు. విరవాది పూల పక్కమీద సమయం చూసి మరీ నన్ను ఏలావు. పేరుకే ఇది మన్మథయుధ్ధం, కానీ ఈ యుద్ధంలో మన్మథుడు కూడా నీ తరవాతే, వెళ్ళే ముందు ఒకసారి దగ్గరకి వొచ్చివెళ్ళరాదూ? " అన్నది కుసుమ. 

కథ కంచికి మనం ఇంటికి.


                              - జొన్నలగడ్డ సౌదామిని 

Friday, 16 September 2022

జాజి పూవులు - జనార్దనాష్టకం

యమున ఒడ్డున కానుగు చెట్ల మధ్య ఉన్న స్థలం అంతా పున్నమి రాత్రి అయినా నల్లగా, విస్తరించుకుని ఉండే ఆ చెట్ల మూలాన చీకటి కోనలాగా ఉంటుంది, ఆ చెట్లకీ యమునకీ మధ్య ఉన్న  కాస్త స్థలమూ, పగలు కూడా తళతళా మెరిసే ఇసుకతో నిండి ఉంటుంది. రాత్రైతే, ముఖ్యంగా పున్నమి రాత్రైతే ఆ ఇసుక, వెన్నెలలో తడిసి ముద్దై మెరిసిపోతూ ఉంటుంది. అలాంటి ఒక పున్నమి రాత్రి కుసుమ ఆ సైకత స్థలంలో కూచుని ఇసుకతో పిచ్చుకగూళ్ళు కడుతోంది. యథాప్రకారం కృష్ణుడు వాటిని చెడగొడుతూ కుసుమని ఆటపట్టిస్తున్నాడు.

"ఇలాగైతే నీకు శిక్ష తప్పదు" అని బెదిరించింది కుసుమ. కానీ మాట వినేవాడా కృష్ణుడు.?. ఊహూ. గోల ఇంకాస్త ఎక్కువైంది. పక్కనే ఉన్న కానుగు కొమ్మని విరిచి ఆకులు అన్నీ దూసి చక్కటి బెత్తం తయారు చేసింది కుసుమ. దాన్ని చూడగానే పిల్లవాడి గోల శాంతించింది. కానీ కుసుమా ఊరుకోలేదు. " ఇసుకమీద వెల్లికిలా పడుకుని, చేతులు తలకింద పెట్టుకో" అని ఆజ్ఞాపించింది కృష్ణుణ్ణి. కృష్ణుడు "అలాగే" అని ఆ చంద్ర కిరణాలు పడుతున్న ఆ ఇసుకలో వెల్లికిలాపడుకుని తలకింద చేతులు రెండూ పెట్టి  "ఇంకేమి ఆన?" అన్నాడు. "కదలకుండా, మాట్లాడకుండా అలాగే పడుకో. లేకపోతే దెబ్బలు పడతాయి?" అంటూ బెత్తం చూబిస్తూ బెదిరించింది కుసుమ. కృష్ణుడు అలాగే వెల్లికిలా పడుకుని చంద్రుణ్ణి చూస్తున్నాడు. ఆ చంద్ర కాంతి లో మెరిసిపోతున్నాడు కృష్ణుడు. 

"కదలద్దు" అంటూ కృష్ణుడి తలవైపు కూచుంది కుసుమ. "మొన్న మాలిని నీతో మాటలాడుతూ నీ కళ్ళల్లోకి చూస్తే ఆమెకు అమృతం నిండిన బావిలోకి చూసినట్టు అనిపించిందిట. మధూలిక తో నాట్యం చేస్తూ కళ్ళూ కళ్ళూ కలిపావుట నువ్వు. అప్పుడు ఆమెకి నీ కళ్ళలో ఉప్పొంగిన సముద్రం కనిపించిందని చెప్పింది. ఇన్ని నాళ్ళు ఇంత దగ్గరగా ఉన్నా ఎప్పుడూ అలా నీ కళ్ళలోకి ఎందుకు చూడలేదా అనిపించింది. ఇప్పుడు ఎల్లాగైనా నీ కళ్ళల్లో కళ్ళు పెట్టి చూస్తాను. నాకు ఏమి కనిపిస్తుందో చూడాలి?" అంటూ కృష్ణుడి తలవైపు ఇసకలో కూచుంది కుసుమ. కృష్ణుడు కదలబోయాడు. "ఊహూ, కదిలావా, ఒక పెద్దశిక్ష తప్పదు?" అంటూ తర్జనితో బెదిరించి కృష్ణుడి తలవైపు వొంగి సర్దుకుంది కుసుమ. కృష్ణుడి నుదురు దగ్గరకి తన గడ్డం వొచ్చేటట్టూ, కృష్ణుడి కళ్ళకి ఎదురుగ్గా తన కళ్ళు వొచ్చేటట్టూ సర్దుకుని అలా వెనక్కి  కాళ్ళు జాచింది కుసుమ. ఎత్తు నించి చూస్తే తలకింద చెయ్యి పెట్టుకుని పడుకున్న కృష్ణుడూ, కృష్ణుడి కళ్ళల్లోకి కళ్ళు పెట్టి అతని నుదుటి మీద గడ్డం పెట్టి పడుకున్న కుసుమా, ఇద్దరూ ఒకే సరళరేఖలా కనిపిస్తున్నారు. 

కుసుమ కృష్ణుడి కళ్ళల్లోకి చూస్తోంది. ఒక్క క్షణం ఆమెకి మాలిని చెప్పిన అమృతపు బావి గుర్తుకు వొచ్చింది. పరిశీలనగా చూసింది. మొదట్లో ఒక్క క్షణం కంటి  మధ్యలోని  కనుపాపని దగ్గరగా చూసినప్పుడు ఆ చిన్న కనుపాప అమృతపు బావిలాగానే అని పించింది కుసుమకి. అలా ఆ విశాలమైన కళ్ళని బాగా దగ్గరగా చూస్తూ ఉంటే కుసుమకి రకరకాల భావాలు కలిగాయి. ఆ కనుపాప కాలచక్రంలాగా ఉన్నది అనీ, దాన్ని తిప్పుతున్నది కృష్ణుడేననీ అనిపించింది. ఇంతలో ఆమె దృష్టికంట్లో ఎక్కువ భాగం ఆక్రమించిన తెల్ల గుడ్డు మీద పడింది. అసలే పెద్ద కళ్ళు, వాటిల్లో ఎక్కువ  భాగం ఆక్రమించిన తెల్లగుడ్డూ ఆమెకి ఎంతో మనోహరంగా తోచింది. దాన్ని దగ్గర నించి చూడాలని జంట  నేత్రాలని అంటి చూసింది. ఆమెకళ్ళు కృష్ణుడి కళ్ళని అతి దగ్గరనించి, అంటి, అంటి  మరీ చూస్తున్నాయి. అలా చూస్తున్నప్పుడు ఆమెకు ఆ కృష్ణుడి కంట్లోని తెల్లగుడ్డు యొక్క తెల్లదనం అచ్చంగా తన ఇంట్లో విరగ కాసే జాజిపూల రంగులాగా ఉన్నది  అనితోచింది. అలాఆ కళ్ళని అంటి మరీ చూస్తున్న కొద్దీ ఆమెకు జాజిపూలు మరీ మరీ గుర్తుకు వొచ్చాయి. గుర్తుకు రావటమే కాకుండా ఆ జాజిపూలతో తనకి అభిషేకం చేసిన కృష్ణుడి కొంటె తనమూ, ఆ జాజి మాలలు ధరించి తామిద్దరమూ హాయిగా తిరగటమూ గుర్తుకొచ్చాయి. అలా జాజిపూల భావన మనసంతా నిండి, తన ఆలోచనా ప్రపంచం అంతా జాజిపూలు పూయటంతో నిండిపోయింది. అది ఆమెకి ఒక అలౌకిక ఆనందాన్ని ఇచ్చింది. ఆ ఆనంద పారవశ్యంలో మైమరచి పోయి చొక్కిపోయిన  కుసుమ కృష్ణుడి నుదుటి మీద గడ్డం పెట్టి కళ్ళల్లోకి అంటి చూస్తూ అలా మెల్లిగా పక్కకి జారి కృష్ణుడి కళ్ళలోని జాజిపూలలాంటి తెల్లదనాన్ని తలుస్తూ వెల్లకిలా పడుకుని కళ్ళుమూసుకుంది.

దూరంగా యమున గలగలలూ, పైనించి చంద్రుడి పరవళ్ళూ, చల్లగా వీచే పిల్లగాలీ, దాంతో బాటే వొస్తున్న విరజాజుల వాసనలతో ప్రకృతి అంతా మత్తెక్కిస్తోంది. 

కుసుమ అలా జాజిపూలని తలుస్తూ చొక్కి మెల్లిగా కళ్ళు తెరిచి ఆకాశాన్నీ, చంద్రుణ్ణీ  చూసింది. ఆకాశం కృష్ణుడి రంగులాగా ఉందనీ, చంద్రుడిరంగు కృష్ణుడి కళ్ళలోని తెల్లగుడ్డు లాగా ఉందనీ అనుకుంది. కృష్ణుడు పడుకున్నవాడల్లాలేచి కుసుమ మీదకి మెల్లిగా వొంగాడు. ఆకాశంలోకి చూస్తున్న కుసుమ మీదకి అలా వొంగగానే కృష్ణుడి దేహం అడ్డం వచ్చి మేఘవర్ణం కప్పినట్టు అయ్యింది కుసుమకి. అలా మింటిత్రోవల చూస్తుండగా మేఘ వర్ణం తనని మొత్తం ఆక్రమించినట్టూ, కప్పినట్టూ అవగానే కుసుమ లేవబోయింది. 

కృష్ణుడు కుసుమ భుజాలు పట్టుకుని ఆపి, తను లేచి, ఇంతకు ముందు కుసుమ పడుకున్న విధంగానే ఆమె నుదుటిమీద  తన గడ్డం ఆనించి ఆమె కళ్ళలోకి కళ్ళుపెట్టి చూశాడు. అప్పటిదాకా కిందపడుకుని చంద్రుణ్ణి చూస్తున్న కుసుమ, తన కళ్ళకి ఎదురుగ్గా ఉన్న కృష్ణుడి కళ్ళల్లోకి చూసింది. కృష్ణుడి కళ్ళల్లో  ఆమెకి ఒక కాంతి కనిపించింది. ఇంకాస్త విశదంగా చూస్తే పండు వెన్నెల కాస్తూ ఉన్నట్టు ఉన్నదని ఆమెకి అనిపించింది. ఇదేమిటీ, చంద్రుడి దగ్గర వెన్నెల కృష్ణుడి కళ్ళల్లో కనిపిస్తోందేమా అనుకుంటూ అతని జంట కన్నులని అంటి మరీ చూసింది. ఖచ్చితంగా అది పండువెన్నెలే అని రూఢి చేసుకుంది. ఇదేమిటా అని ఆశ్చర్యపోతూ తల కొద్దిగా పక్కకి జరిపి ఆకాశంలోని చంద్రుడి వెన్నెలని చూసింది. మరుక్షణం కృష్ణుడి జంటకన్నుల్ని, అందులో కాస్తున్న పండు వెన్నెల్నీ చూసింది. కృష్ణుడి కళ్ళల్లోని వెన్నెల, బయట మెరుస్తున్న చంద్రుడి పున్నమి వెన్నెల కంటే గొప్పగా, ప్రకాశవంతంగా ఉండటం గ్రహించింది. అలా ఎలా ఉందో తెలుసుకోవాలనే కుతూహలం  ఎక్కువ అయి "నీ కంట్లో ఒక పండు వెన్నెల కాస్తూ ఉండటం నేను చూశాను. అది ఎలా సంభవం?" అంటూ కృష్ణుడిని అడిగింది కుసుమ. కృష్ణుడు ఆమెకి మరి మాట్లాడటానికి అవకాశం ఇవ్వలేదు. 

మరుసటి రోజు కోడి కూయగానే కుసుమా కృష్ణులు ఇళ్ళకి బయలుదేరారు. రాత్రి జరిగింది అంతా గుర్తుకు తెచ్చుకున్న కుసుమ 

జంట నేత్రములంటి చూచితె జాజిపూవులు పూచెరా 

మింటిత్రోవల చూచుచుండగ మేఘవర్ణము గప్పెరా

కంటిలో ఒక పండు వెన్నెల కాయుచున్నది యేమిరా

కంటిలేరా, దనుజమర్దన కందుకూరి జనార్దనా

అంటూ పాడింది. కృష్ణుడు ముసిముసి నవ్వులు నవ్వుతూ ఇంటికి వెళ్ళాడు.


                       - జొన్నలగడ్డ సౌదామిని.

Saturday, 10 September 2022

మొలక కెంపులు - జనార్దనాష్టకం

రాత్రి అయ్యి చాలా సమయం గడిచింది. మూడోజాము పూర్తి అయిందంటూ గ్రామ తలారి పెట్టిన కేక, నిద్రపోయీ పోకుండా జోగుతూన్న కుసుమకి వినిపించింది. వెంటనే కుసుమ తల విదిలించి లేచి ముఖం కడుక్కుని వచ్చి కూచునిచుట్టూ చూసింది. సాయంత్రమంతా కృష్ణుడు వస్తాడని తన చేతులతో చక్కగా మల్లె మొల్లలతో అలంకరించిన మంచం తనని చూసి విరగబడి నవ్వినట్టు అనిపించింది. పట్టరాని కోపం వచ్చింది కుసుమకి. కానీ ఎలాగైనా కోపాన్ని తగ్గించుకోవాలని గురువు చెప్పిన మాట గుర్తుకు రాగా "ఊ" అంటూ తల అడ్డంగా ఊపి తన దృష్టి వేరేవైపు మరలించింది. అక్కడ తను సాయంత్రమంతా కష్టపడి తయారు చేసిన మధుర పదార్థాలు ఉండటం చూసి కుసుమకోపం రెట్టింపైంది. కానీ కోపం వల్ల విషయం చెడుతుంది తప్పితే ఉపయోగం లేదని తెలిసినది అవటం వల్లా, ముష్టిఘాతాల కంటే మర్మాఘాతాలే బాగా పనిచేస్తాయని అనుభవంలో గ్రహించినది అవటం వల్లా కుసుమ తన కోపాన్ని ఏవిధంగా చూపాలి అని ఆలోచించసాగింది. "అసలే దక్షిణ నాయకుడు. తన కోసం పడి చచ్చేవాళ్ళు కోటిమంది. అందుకని ఎక్కువ కోపం చూపితే మొదటికే మోసం. అసలు కోపం చూపకపోతే మనిషి పూర్తిగా కట్టు తప్పి పోతాడు. అందుకని కాస్త కోపమూ, ఇంకాస్త దురుసుతనమూ, కాస్త వ్యంగ్యమూ, మరి కాస్త వెటకారమూ, కాసిన్ని దెప్పిపొడుపులూ, మరిన్ని మర్మాఘాతాలూ కలిపి కొడితే కాని ఈ కృష్ణుడి తిక్క కుదరదు" అని నిశ్చయం చేసి ఆ నల్లని దొంగ కోసం ఎప్పుడువొస్తాడా అని ఎదురు చూపులు చూస్తోంది. 

ఇంకాసేపైన తరవాత మన నాయకుడు గారు ప్రత్యక్షం అయ్యాడు. లతా నికుంజంలో కూచున్న కుసుమ దగ్గరకు చిరునవ్వుతో వచ్చి "నువ్వు త్వరగా నిద్ర పోతావు కదా. అలా నిద్రపోయి ఉన్నప్పుడు చాలా అందంగా అనిపిస్తావు. అలా నిద్రిస్తున్నప్పుడు ఓసారి చూసి పోదామని వస్తే నువ్వు ఇంకా నిద్ర పోకుండా కూచున్నావు. దేనికి?." అన్నాడు కృష్ణుడు. కుసుమకి కొద్దిగా కోపం వచ్చింది, కానీ బయటపడకుండా "ఎవరో పొద్దు కుంకి దీపాలు పెట్టేవేళకి వొస్తానన్నారు కదా అని వాళ్ళ కోసం వేచి ఉన్నాను" అన్నది. కృష్ణుడు చిరునవ్వుతో "నీ దగ్గరకు వస్తానని చెప్పింది మరిచే పొయ్యాను. క్షమించు" అంటూ కాస్త దగ్గరకి జరిగాడు.

అలా దగ్గరకి జరిగినప్పుడు లతా నికుంజంలోని లతల మధ్యలోంచి వొచ్చిన చంద్ర కిరణాలు కృష్ణుడి ముఖం మీద పడ్డయ్యి. కుసుమకి ఆ అందాల ముఖం స్పష్టంగా కనిపించింది. ఆమెకు "ముఖంలో ఏదో మార్పు వచ్చిందే" అనిపించి పైకి అనేసింది. కృష్ణుడు "నేను నీకెప్పుడూ కొత్తే " అంటూ కుసుమ చెయ్యి పట్టుకున్నాడు. క్షణంలో కుసుమకి భేదం తెలిసింది. కృష్ణుడి పెదవి అంతా దంతక్షతాలతో ఎర్రగా అయి వుంది. అది చూసి కోపం మరికాస్త ఎక్కువ అయ్యింది. కానీ తమాయించుకుని "అవునూ, నీ ముఖానికి ఎవరన్నా లేపనాలు పూశారా?" అన్నది కుసుమ.

"అబ్బే, ఇప్పటి దాకా ఉద్ధవుడితో ఏదో మాట్లాడుతూ ఉంటే పొద్దు తెలియలేదు. తనని అటు పంపి, ఇటు వచ్చా. అంతే" అన్నాడు కృష్ణుడు. 

"మరి ముఖంలో ఎక్కడో రంగు మారినట్టు అనిపిస్తోందే?"

"నీకెప్పుడూ ఏదో అనిపిస్తూనే వుంటుందిలే కానీ వెళ్ళి ఆ యమున ఒడ్డున కూచుందాం పద." 

"అక్కడ కానుగుచెట్ల నీడలో ఏమీ కనిపించదు. ఇక్కడే నయం. ఏదీ నీ ముఖం సరిగ్గా చూబించు?"

"అబ్బా, గడ్డం పట్టుకుని తలని అటూ, ఇటూ తిప్పుతూ చేస్తున్న పరిశీలన చాలు కానీ, మన రావిచెట్టు కింద ఉన్నఅరుగు దగ్గరకు వెళ్ళి హాయిగా విశ్రాంతి తీసుకుందాం, పద" 

"అవ్వన్నీ తరవాత కానీ, ముందర ఇది చెప్పు. నీకు ఈ కెంపులు ఎవరు బహుకరించారు?"

"కెంపులా?, అలాంటివి ఏమీలేదే?"

"అవును కెంపులే, కొత్తకొత్తగా మొలకెత్తిన కెంపులు, చక్కటి సొగసుతో అలంకరించిన కెంపులు, స్పష్టంగాకనిపిస్తుంటేనూ?"

"నిజమా, ఎక్కడ వున్నయ్యీ?, నాకేమీ తెలియట్లేదే?"


"తెలియట్లేదా?, నీ పెదాల నిండా ఇంత సోగ్గా, సొగసుగా, సుందరంగా మొలకలెత్తిన కెంపులు ఉంచారనితెలియట్లేదా?, లేక అవి ఉంచినవారు ఎవరో తెలియట్లేదా?"

"అవీ.. అవీ.." 

"ఊ చెప్పు, ఈ పెదాల మీద కెంపులు మొలకెత్తించింది  ఎవరు, చెప్పు?"

"...."

" అలా తలదించుకుంటే ఎట్లా, విషయం ఏమిటో విశదం కానీ?"

"...." 

" ఇటు పక్కకి జరుగు, కాస్త చంద్ర కాంతి ఎక్కువ పడనీ." 

".."

"అవునూ, దగ్గరకొస్తే ఏదో మంచి వాసన వస్తోంది. అదీ మగువ పొలుపు తెలిపే పరిమళం. దాని విషయం ఏమిటోకూడా వివరించు." 

"అబ్బే, బయలుదేరేముందు బావుంటుందని వట్టివేళ్ళ నూనె రాసుకుని.. " 

"అట్టే, అట్టే, ఇది వట్టివేళ్ళ వాసన అంటే నమ్మమంటావూ?. ఏదీ ఇంకాస్త తిరుగు. అవునూ ఇదేమిటి ? చందనపు చిన్నెలు కనిపిస్తున్నాయి నీ ఎదురు రొమ్ము మీద?"

"ఇంట్లో ఎదురుగ్గా చందనం వుంటే రాసుకుని బయలుదేరా. అంతే. అబ్బా, ఈ చందనాన్ని అలా మీదకి వొంగి వాసనకూడా చూడాలా?"

"అబద్ధం చెబితే అతికేటట్టు ఉండాలి. ఈ చందనం ఆడవాళ్ళు వక్షోజాలకి రాసుకునేది. దీంట్లో మల్లెనూనె, మందారపూల  రసమూ కలుపుతారు." 

"..." 

"ఊ చెప్పు , నీ రొమ్ము మీద ఏర్పడిన చిన్నెలు  గుత్తమైన మిటారి గుబ్బల వని తెలుస్తూనే వుంది కానీ, ఆవిడ పేరు ఏమిటో చెప్పు, విని తరిస్తాము?.

"..."

"అబ్బా, ఏమీ మాట్లాడకుండా తలపక్కకి తిప్పేస్తే ఎలా?. ఏదో ఒకటి చెప్పు?"

".."

"అబ్బా, అన్ని పనులూ చేసి ఇప్పుడు తల తిప్పుకు కూచుంటే ఎలా. ఆగు ఆగు ఆ చెంపల మీద ఆ ఎర్రటి గీట్లుఏమిటి?. చూడనీ విశదంగా"

"ఏమీ కాలేదన్నాను కదా"

"నువ్వు అలానే అంటావు. ఆగు. ముఖం అటు తిప్పు. ఇంకాస్త కిందకి. అయ్యో ఎంత పెద్ద గాట్లు. గోళ్ళ గాట్ల లాగాలేవు. ఏదోకత్తితో గీరినట్లు ఉన్నయ్యి."

"అబ్బా వదులుదూ?"

"ఇంత చక్కని ముఖాన్ని, ఇంత మృదువైన చర్మాన్ని, ఇంత లేత చెంపలని చక్కగా చూసుకుంటూ, ఆనందంగా ఆడుకుంటూ ఉంటారు గానీ ఇలా కత్తిగోరులతో సమ్మానించటం ఇదే చూడటం. అవునూ ఈ కత్తిగోరుల కన్యామణి ఎవరో చెప్పు. పొద్దున్నే వెళ్ళి పోట్లాడాలి. ఇంత అందమైన ముఖాన్ని ఇలా పాడు చేసినందుకు శిక్ష వెయ్యాలి కదా. నువ్వు ఎట్లాగూ వెయ్యవు. నేనన్నా శిక్ష వేద్దామని అడుగుతున్నా ఆ అమ్మాయి పేరుని. చెప్పు.?"

"ఇంక వొదిలెయ్యకూడదూ?"

"కూడదు. మరీ ఇంత రాక్షసప్రేమ అయితే ఎలా. అలాంటి వాళ్ళ నించి నిన్ను రక్షించుకోవాలి కదా మేము"

".."

"అబ్బా, మళ్ళీ నీ చేతులు నా భుజాల మీద వేసి ఏమారుద్దామని చూస్తున్నావు. ఇంతకీ ముందు ఈ విషయం చెప్పు 

బిత్తరంబుగ మొలక కెంపులు పెదవి నెవ్వతె నుంచెరా

గుత్తమైన మిటారి గుబ్బల గుమ్మ, ఎవ్వతె మెచ్చెరా

చిత్తగించక జీరువారను చెక్కిలెవ్వతె నొక్కెరా

కత్తి గోరుల, దనుజ మర్దన, కందుకూరి జనార్దనా"

"..."

"...."

    

                          - జొన్నలగడ్డ సౌదామిని.

Saturday, 3 September 2022

జనార్దనాష్టకం -- ఆన

సాయంత్రమైంది. యమునాతీరం కోలాహలంగా ఉంది. గోపికలు అందరూ కోలాహలంగా మాట్లాడుకుంటూ నందనందనుడి కోసం వేచి ఉన్నారు. ఆ హడావిడికి కూతవేటు దూరంలో పెద్ద రావిచెట్టు ఉంది. ఆ చెట్టు కింద ఉన్న అరుగు మీద కుసుమ కూచుని ఆ చెట్టుకి జారగిలబడి ఉంది. ఆమె డస్సిపోయినట్టు ఆమె ముఖమే చెబుతోంది. ఆమెకి సపర్యలు చేస్తూ నీలవేణి పక్కనే కూర్చుని ఉన్నది. 

"మూడు నాలుగు రోజుల్నించీ అన్నం సరిగ్గా తింటున్నట్టు లేవు. ముఖం చూడు ఎలా పీక్కుపోయిందో. ఏమైందో అసలు విషయం చెప్పకపోతే ఎవరికన్నా ఎట్లా తెలుస్తుందీ" అంటూ విసుక్కుంటూ దీర్ఘాలు తీసింది నీలవేణి. 

కుసుమ ఏమీ మాట్లాడలేదు. 

"నీ మొండి పట్టుదల చిన్నప్పట్నించీ చూశాను లేమ్మా చాలాసార్లు. ఇంతకీ విషయం చెప్పు. క్షణంలో సద్దుబాటు చేస్తా?" అని గదమాయించింది నీలవేణి. 

చెబుదామా, వద్దా అని వితర్కించుకుంటూ ముందుకూ వెనక్కూ ఆడింది గానీ కుసుమ ఉలకలేదు, పలకలేదు. 

కోపం పట్టలేక, నీలవేణి వొంగి కుసుమ ముఖంలో ముఖం పెట్టి "రత్నప్రభతో పూల గురించిన గొడవా?" అన్నది 

కుసుమ తల అడ్డంగా ఊపింది. 

"దమయంతి తోనా?"

"--"

"మధూలిక తోనా?" 

"--"

"అసలు గోపికలతోనేనా" 

"ఊహూ"

"మీ ఇంట్లో గొడవా?" 

"ఊహూ" 

"మరి ఎవరన్నా గోపాలకులతో వ్యవహారమా?" 

"ఊహూ" 

అప్పుడు అనుమానం వొచ్చింది నీలవేణికి కృష్ణుడితో ఏమన్నా గొడవ అయ్యిందేమోనని. కానీ చాలారోజుల నించీ కుసుమతో ఎంతో స్నేహంగా ఉంటున్న కృష్ణుడితో గొడవ అయిందా అని ఆలోచించి ఎందుకన్నా మంచిది అని "కృష్ణుడితో గొడవా?" అన్నది. వెంటనే కుసుమ భోరుమన్నది. కన్నీటి ధారలని మెల్లిగా తుడుస్తూ "ఏమైంది కృష్ణుడితో?. ఇద్దరూచాలా దగ్గరగా ఉండేవాళ్ళుగా?" అన్నది అలివేణి. కుసుమ వెక్కుతూ, పూడుకుపోయిన గొంతుతో మెల్లిగా చెప్పటం మొదలెట్టింది. 

"నీకు తెలుసు కదా నాకు చిన్నప్పటి నుంచీ ఏకాదశి నాడు నిర్జల నిరాహారం అని. ఆరోజు అలాగే నిరాహారంగా ఉండి యమునా తీరానికి వచ్చాను. మనవాడు వొచ్చాడు. చాలాసేపు కబుర్లు చెప్పాడు, ఆటలు ఆడాడు. ఇంటికి బయలుదేరుతుంటే మరుసటి దినం  ద్వాదశి పారణ అని గుర్తుకు వచ్చింది. మరుసటి రోజు రాత్రి నేను మంచి భక్ష్యాలు తీసుకువొస్తానని చెప్పాను. తప్పకుండా నా దగ్గరకి వొచ్చి ఆ భక్ష్యాలు తినాలి అని అన్నాను. అల్లాగే అంటూ తలకాయ ఊపాడు మన వీరాధివీరుడు. ఆ తల ఊపటం చూసి నాకు సందేహం వొచ్చింది. దాంతో పాటు ఎల్లాగన్నా కృష్ణుడికి భక్ష్యాలు పెట్టాలన్న కోరిక పెరిగింది. అందుకని చేతిలో చెయ్యి వేయించుకుని మరుసటి రాత్రి వచ్చి భక్ష్యాలు తినాలని ఆనపెట్టాను. అలాగే అంటూ తను కూడా దేవుడి మీద ఒట్టు వేసి మరీ చెప్పాడు." అంటూ మళ్ళీ భోరుమంది కుసుమ. 

నీలవేణి సముదాయిస్తూ "ఈ మగవాళ్ళంతా ఇంతే, మన ముందర ఇచ్చకపు మాటలన్నీ చెప్పి, ఒట్లు వేసి ముఖం చాటుకాగానే అన్నీ మరిచి పోతారు. నేను కృష్ణుణ్ణి పిలిచి మాట్లాడతాలే." అన్నది. 

కుసుమ వెంటనే అందుకుని "ఆ తరవాత ఇంకా చాలా జరిగింది, విషయం పూర్తిగా వినూ" అన్నది విసుగుతో. 

"సరే, పూర్తిగా చెప్పు" అన్నది నీలవేణి. 

కుసుమ వెంటనే అందుకుంది. "ఏకాదశి రాత్రి ఆన పెట్టాను. మరుసటి రోజు ద్వాదశి నాడు రకరకాల భక్ష్యాలు అన్నీ తయారుచేస్తూ ఉన్నాను. అన్నీ చాలావరకు తయారయ్యాయి కూడా. ఇంతలో మా పక్కింటి పిన్నిగారు ఏదో వ్రతం చేసుకుంటూ పిలవటానికి వచ్చింది. ఆవిడతో మాట్లాడి గుమ్మం దాకా వచ్చి ఆవిణ్ణి పంపుతూ ఉంటే మా ఇంటి ఎదురుగా వెళుతూ మన కృష్ణుడు కనిపించాడు. ఒక్కడే నడుచుకుంటూ వెళుతున్నాడు. ఒక్కడే ఉన్నాడు, పైగా భక్ష్యాలు సిద్ధంగా ఉన్నయ్యి కదా కొద్దిగా రుచి చూపిద్దామా అనే కోరిక వొచ్చింది. పరిగెత్తుకుంటూ వెళ్ళి పళ్ళెంలో నాలుగు కారపువీ, కాసిన్ని తీపివీ పెట్టి అవి పట్టుకుని గుమ్మంలోకి వొచ్చి పిలిచాను. మహానుభావుడు మాట కూడా మాట్లాడలేదు. నన్నుచూడను కూడా చూడలేదు. వినపడలేదేమోనని ఎలుగెత్తి పిలిచాను. ఒకటికి నాలుగు మార్లు గొంతు పొయ్యేట్లు  పిలిచాను. పలక్కుండా దాక్కూంటూ వెళ్ళిపోయాడు. ఏమి చెయ్యాలో చెప్పు?" అని ఆ జరిగింది తలచుకుంటూ కంఠం రుద్ధమై ఆగింది కుసుమ. 

"ఇంతేకదా, పాపం వినిపించలేదేమో , నేను మాట్లాడి వస్తాలే కృష్ణుడితో" అన్నది నీలవేణి. 

"మరి ఆ దాక్కోవడాలు ఎందుకో?, అయినా అప్పుడే ఏమయ్యిందీ?, జరిగింది వినవా ఏమిటీ?" అని కోపగిస్తున్న కుసుమని మెల్లిగా సర్ది "మిగతా విషయం చెప్పు" అని అడిగింది నీలవేణి. వెంటనే మళ్ళీ మొదలెట్టింది. 

"ద్వాదశి పారణ కాస్తా దొంగలెత్తుకెళ్ళినట్టు అయిపోయింది కదా. ఆమీద నాకు చాలా కోపం వచ్చింది. గట్టిగా అడిగేద్దాము అనుకున్నాను, నిన్న తిథి ద్వయం, త్రయోదశి, చతుర్దశి, వొచ్చాయి. సరే శివుడికి తుమ్మిపూల పూజ చేసి పరమాన్నం నైవేద్యం పెట్టాను. ఆ నైవేద్యాన్ని ఎదురింటి  మామ్మగారికి ఇచ్చి వొస్తుంటే మిత్రులతో కలిసి మనవాడు చక్కగానీటు చేసుకుని మరీ వొస్తున్నాడు. దొరికాడు కదా, విషయం అడుగుదామని వీధి మధ్యలో నుంచున్నాను. నిన్న అరిచినా పలకలేదుకదా, కంటికి ఎదురుగ్గా కనబడితే మాట్లాడతాడు అని తను వొస్తున్న ప్రదేశానికి ఎదురుగ్గా నిలుచున్నాను. నేను అలా చూస్తూనే వున్నాను, కానీ ఆ దొంగ కృష్ణుడు నావైపు తల కూడా తిప్పకుండా మిత్రులతో మాట్లాడుకుంటూ వెళ్ళిపోయాడు. ఆ తిరస్కారం తట్టుకోలేకపోతున్నాను. దాని వల్ల అన్న పానాలు రుచించటల్లేదు. ఏమి చెయ్యమంటావు చెప్పు?" అని దీనంగా అడుగుతున్న కుసుమని ఎలా సముదాయించాలో తెలియక నీలవేణి ఆగి ఆలోచించింది. 

"నేను వెళ్ళి నీ విషయం అంతా చెప్పి కృష్ణుణ్ణి పట్టుకొస్తాను. ధైర్యంగా వుండు" అన్నది నీలవేణి. "చంద్రుడు మరీ పైకి ఎక్కకముందే తీసుకురావాలి సుమా" అన్నది కుసుమ. "సరే" అని బయల్దేరింది నీలవేణి. 


కాసేపైంది. పున్నమి చంద్రుడు పైకి వొస్తున్నాడు. నీలవేణి కృష్ణుణ్ణి తీసుకు వచ్చింది. ప్రకాశంతో కూడిన నీలమేఘ వర్ణంకలవాణ్ణీ, రెండుమూడమ్ముల యేటుకాడిని మించిన సుందరుణ్ణీ, సిం హమధ్యముణ్ణీ చూసి ఆనందంతో నిండిపోయింది. కృష్ణుడు పక్కన కూచుని ఏవో మాటలు మొదలెట్టాడు. కుసుమకి జరిగినవి అన్నీ గుర్తుకు వచ్చాయి అప్పుడు మెల్లిగా


ఆన బెట్టిన రాకపోతివి ఆయెబో అటు మొన్ననూ 

పూని పిలచిన పలుకబోతివి పొంచిపోవుచు మొన్ననూ

నేను చూడగ గడచిపోతివి నీటు చేసుకు నిన్ననూ

కానిలేరా,దనుజ మర్దన, కందుకూరి జనార్దనా 


అని దీనంగా చెప్పింది కుసుమ. 

అదివిన్న ఆ శృంగార శిఖామణి కుసుమని దగ్గరకు తీసి అనునయ వాక్కులతో తన దుఃఖాన్ని పోగొట్టాడు.


                        - జొన్నలగడ్డ సౌదామిని.

Sunday, 28 August 2022

జిలుగు దుప్పటి - జనార్దనాష్టకం

సిరులు మించిన పసిడి బంగరు జిలుగు దుప్పటి జారగా 
చరణపద్మము మీద, దేహము చంద్రకాంతులు దేరగా 
మురువు చూపుచు వచ్చినావో
మోహనాకృతి మీరగా 
గరుడవాహన, దనుజ మర్దన, కందుకూరి జనార్దనా 

క్లుప్తంగా చెప్పుకోవాలంటే బంగారం దుప్పటి ఆయన కాళ్ళమీదికి జారింది. దేహము చంద్ర కాంతులు తేరుతోంది. అలా మోహనాకృతి మీరగా ముద్దు చూపుతూ వచ్చావు కదా అంటూ ఆ గరుడ వాహనుడూ, దనుజ మర్దనుడూ అయిన కందుకూరిలోని జనార్దనుణ్ణి వర్ణించినట్టు ఉన్నది ఈ పద్యం. కాస్త తీరిగ్గా చూస్తే చాలా విషయం కనపడుతోంది. ముందర ఆ బంగారు దుప్పటి ఎవరి చరణ పద్మము మీద జారింది, మరీ ముఖ్యంగా ఎందుకు జారింది, ఆ జనార్దనుడు మురువు చూపుతూ రావటానికీ ఈ దుప్పటి జారటానికీ గల సంబంధం ఏమన్నా ఉందా, లాంటి ప్రశ్నలు అన్నీ సమన్వయం చేస్తే కానీ పద్యంలో ఏ విషయాన్ని వర్ణించారో సరిగ్గా అర్థం కాదు. సరే, ముందర ఆ దుప్పటి సంగతి చూద్దాము. ఆ దుప్పటికి వేసిన విశేషణమే మహత్తరంగా ఉన్నది. ఆదిలోనే హంసపాదు అన్నట్టు పసిడి బంగరు అని సమానార్థకాలైన పదాలని కలిపి ప్రయోగించటం యుక్తమా అన్న ప్రశ్నతో మొదలుపెడితే క్వాచిత్కంగా లభించే ప్రయోగాలతో దాన్ని సమర్థించవచ్చు. జిలుగు దుప్పటి అంటే సూక్ష్మంగా పని చేయబడిన దుప్పటి అని, సిరులు అంటే సంపదలు, శోభలు అనుకుంటే అలాంటి శోభతో కూడిన బంగారంతో తయారై సూక్ష్మమైన పని చేయబడి ఉన్నది ఆ దుప్పటి మీద అని నిర్ధారించుకోవచ్చు. ఇంకో విధంగా చెబితే ఎక్కువ బంగారంతో, జిలుగు పనితో తయారైందని చెప్పవచ్చు. 

దుప్పటికి మంచం మీద వేసే వస్త్రం అనే అర్థం ప్రస్తుతం విరివిగా వాడబడుతున్నా, కావ్యాల్లో కట్టుకునే వస్త్రం గానూ, పైన కప్పుకొనే వస్త్రం గానూ ఎక్కువ గానే వాడారు. ఇక్కడ దుప్పటి అంటే అది నాయకుడిదా, నాయకిదా లేక మంచం మీద వేసినదా అనే ప్రశ్నకి సమాధానాలు అనేక విధాలుగా ఉండవచ్చు, ఆ సమాధానాల బట్టి తరవాత జరిగే క్రియలు అనేకం ఉండవచ్చు కాబట్టి ఆ ప్రశ్న పాఠకులకి వదిలేసి మొదటి ఆలోచన, ఆ జారింది మంచము మీద పరిచిన వస్త్రం అనుకుందాము కాసేపు. మనోహరంగా ఉంది ఈ ఊహ. అక్కడ ఉన్న మంచం మీద ఒక గోపిక ఉన్నది. మంచం కింద ఆయన నించుని ఉన్నాడు. ఆమెని అనునయ పరచే వాక్యాలు చెబుతున్నాడు. గోపికకి ఏదో కోపం వచ్చే పని ఈ గరుడ గమనుడు చేసి ఉండాలి. దాని మీద ఆవిడ ధూం ధాం అని దుప్పటి ముసుగుతన్ని పడుకుని ఉండాలి. మన దక్షిణ నాయకుడు గారు కబుర్లూ, కాకరకాయలూ చెప్పి ఎలాగొలా ఆ కోపాన్ని కాస్త తగ్గించి ఆ ముసుగు కప్పుకున్న దుప్పటిని తొలగించి చేతులోకి తీసుకుంటూ ఉన్నాడు. కోపం పూర్తిగా తగ్గేట్టు ఇంకాసిని కబుర్లు చెబుతూ దుప్పటి మొత్తం గ్రహించి చేతిలోనున్న దుప్పటిని కిందకి వదిలాడు. 

అప్పుడు ఆ సిరులు మించిన పసిడి బంగరు జిలుగు దుప్పటి జారి అది ఆ నంద కిశోరుడి పాదాల మీద పడింది. ఇంకోవిధంగా ఆలోచిస్తే ఆ జారింది కృష్ణుడు గారి ఉత్తరీయం అని భావించ వచ్చు అలా భావించి ముందుకు వెళితే చాలా ప్రశ్నలు వస్తాయి. ఆ ఉత్తరీయం ఎందుకు జారినట్లు?. ఆయన ఒక్కడే ఉండి ఏ వేణువో వాయించుకుంటుంటే పొరపాటున ఉత్తరీయం జారిందా?, లేక అక్కడ ఉన్న గోపిక ఎవరో ఆటపట్టిస్తూ లాగి ఉంటే అది జారిందా? లేక దేహము చంద్రకాంతితో విరాజిల్లుతోంది చూడమని గోపికకి చూపించటానికి ఆ ధూర్త గోపాలుడు తానే ఆ ఉత్తరీయం కిందకి జార్చాడా? ఇవన్నీ ఆలోచిస్తుంటే క్షణకాలం జారింది ఉత్తరీయం కాదేమో అనిపించింది. ఇంకాస్త ఆలోచిస్తే దేహము చంద్రకాంతులు తేరటానికీ, మురువు అంటే అందం అంతా చూపుతూ మోహనాకృతుల్ని అధికరిస్తూ రావటానికీ ఈ ఉత్తరీయం జారిపోవటానికీ సంబంధం బోధపడింది. పద్యం ఏ సన్నివేశంలో వచ్చి ఉంటుందా అన్నది అర్థం అయ్యింది. చంద్రుడు చిరునవ్వు నవ్వుతున్న పున్నమి రాత్రిలో, చక్కటి చంద్ర శిల మీద ఇంకా చక్కగా చెక్కిన మణి మంటపం. ఆ మంటపం మధ్యలో పెద్ద పందిరి మంచమూ, ఆ పందిరి మంచం మీదకి పాకిన మల్లె తీగలూ, ఆ మంచం మీద తుషార, ఫేనములతో పోటీపడే తెల్లటి దిండ్లూ, దుప్పట్లూ, వాటి మధ్య కలహాంతరితకీ ఖండితకీ మధ్యలో ఊగాడుతున్న నాయిక, ఆవిడకి ఎలాగొలా సర్ది చెప్పి శాంతపరచాలని ప్రయత్నించే నాయకుడు, ఇవ్వన్నీ అమిరాయి. కానీ గోపికకి కోపం తగ్గలేదు. ఏమిచెయ్యాలి? నంద నందనుడు ఏదో ఒక మాయచెయ్యాలి కదా, సరే అని కాళ్ళు పట్టుకున్నాడు, ఊహూ కరగలేదు ఆ కాంత. " స్త్రీణామాద్యం ప్రణయ వచనం విభ్రమోహి ప్రియేషు" అని పెద్దలు అన్నారు కదా అని నల్లటి వాడు ఆలోచించాడు. 
ఇంతలో పెద్ద గాలి వచ్చింది. నల్లనయ్య ఒక్క క్షణం ఆలోచించి ఉత్తరీయాన్ని అలా వదిలిపెట్టాడు. అప్పుడు సిరులు మించిన పసిడి బంగరు జిలుగు దుప్పటి జారి, జారి మెల్లిగా ఆయన చరణ పద్మము మీద పడింది. అలా ఆయన పైనున్న పచ్చని పటము జారగానే అలౌకికమైన ఆ దేహం మీద పౌర్ణమినాటి చంద్రకాంతి పడింది. దాంతో ఆ దేహం కొత్తకొత్త కాంతులీనుతూ చంద్రకాంతి కంటే ఎక్కువగా ప్రకాశిస్తూ ఉంది. అలా ప్రకాశిస్తూ ఉన్న ఆ జనార్దనుణ్ణి చూస్తూ తననితానే మర్చిపోయింది ఆ గోపిక . అలా వెలిగిపోయే ఆ అందం చూపించటానికే వచ్చినట్టూ, అలా ఉత్తరీయం జార్చినట్టూ, ఆ విధంగా తన మోహనాకృతితో సర్వ జగత్తునీ మీరి వెలుగుతూ ఉన్న గరుడవాహనుడూ, రాక్షస మర్దనుడూ అయిన కందుకూరి జనార్దనుణ్ణి రమ్మని మనమూ పిలుద్దాము, రండి.

                    - జొన్నలగడ్డ సౌదామిని.

Thursday, 18 August 2022

హల్లీసకము - చివరి భాగము

అత్యంతానందదుడూ, అప్రమేయ ప్రకాశుడూ, అనాద్యవిద్యా జనిత అజ్ఞాన నాశక సమర్ధుడూ అయిన ఆ యమునా తీర విహారి అదృశ్యుడు అవగానే ఆత్మవిద్యా సాధకుడిని తాదాత్మ్యత ఆవరించినట్లు, సూర్యమండలాన్ని మేఘమండలం కప్పేసింది. ఆకాశం చిల్లులు పడినట్లు వానలు మొదలయ్యాయి. ప్రళయ కాలశిఖిశిఖా సంరంభ విజృంభమాణ సౌదామినులను చూసీ, కల్పాంత కాల త్రిపురహర త్రిలోచన నికట వహ్ని సమ నిర్ఘాతపాతములు చూసీ, అందరూ చీకాకు పడ్డారు. యమునా పులిన విరాజిత అశ్వత్థ వృక్ష ము క్రింద అక్కడక్కడ పడే వర్షపుచినుకులను చీరచెంగుల సైరిస్తూ ఉండగా "ఇంటికి వెళదామా" అన్న ప్రీతి మాటలకు అలిగి 

"ఇంటి వాడూ వీడె, ఇల్లూ వీడె కంటికి రాకున్న, కూర్చు వాడూ వీడె (ఇం) 

మంటిమి వీనితొ, తుంటరి వానితొ, ఉంటిమి ప్రేమతొ, జంటకవుల వలె (ఇం) 

లోకమంతా మరచి , శోకమంతా వదలి ఏకమై వానితొ , నాకమే చూశాము లోకోత్తరుడైన నాధుని వదలి ఏక్రియ, ఏగతి, ఎందేగుదామే. (ఇం) 

అని చెప్పిన లలి వాక్యాలకు అందరూ సంతసించారు. ఇంతలో వర్షము తీవ్రమైంది. యమున పొంగింది. యమునా జలం పాదాల వరకూ వచ్చింది. వల్లవ పల్లవపాణులందరూ చల్లని జల్లుల తడిసి ఉల్లములు తల్లడిల్లగా వెల్లబోయి యమునాదేవిని స్తుతించారు.

రంగత్తుంగ తరంగే యమునే, రంగత్తుంగ తరంగే (రం) 

మంగళతర, బహు సంగ వినాశకి, భంగకార యమసోదరి (రం) 

మీన కమఠ నక్ర జంతు బహుళ విధ ప్రవృద్ధే మానిత సంజ్ఞా సహిత మహిత సూర్య పుత్రికే కనత్కనక కింకిణీ కళ్యాణ మాల యుతే సనక సనందాది నుతే అనివారిత ప్రవాహే (రం)
 
అని వినుతించిన దిక్కుమొక్కులేని అక్కాంతల ఎక్కువైన చిక్కుదీర్ప నెవ్వరు రాకున్న, యమునా జలము పెరిగి నడుము వరకు వచ్చినది. అయినను, మ్రొక్కవోని కంఠంబుల చక్కగ అక్కమలనయనుడే దిక్కు అని నమ్మి మక్కువతో అక్కోమలులు

ఇంతులలయుచుండ పొంతకు రావేల, పంతమేలర సామి, పద్మదళాక్షా (ఇం)

సుంతయు దయలేక చెంతకు చేరవు, కాంత కష్టముంటె కరగవు కాస్తైన (ఇం) 

ఇట్టి వర్షమెపుడు వినలేదు, కనలేదు, తట్టుకొనలేమింక తరుణ నయనా! గట్టిగ దయతోడ, జట్టు మాతో గట్టి, పట్టి, మమ్ము బాగ, గట్టున వేయుము. (ఇం) 

నిన్ను నమ్మినవారి, నీరమేమి చేయు, పన్నుగ రక్షింపు పన్నగశయనా! ఎన్ని కష్టములున్న, ఉన్నది నీవని మన్ననతో బహుధైర్యముంటిమిరా (ఇం) 

ఇన్నాళ్ళ వలె కాదు ఇప్పుడు తప్పక మాపక్కన నువ్వు నిలవాలిరా క్రన్నన నీటి ప్రవాహము బాధను వెన్నుడ నీవే తగ్గించాలిరా (ఇం) 

అని రక్షించుమని ప్రార్ధించు లలనామణుల బాధ యమునా ప్రవాహ వేగ ఉద్ధ్రుతి వలె క్షణక్షణ విజృంభమాణమై, దుర్నిరీక్ష్యమై యుండగా ప్రవాహవేగము ఆకంఠము వచ్చెను. అబలలు నిస్సహాయులై రోదింప గాదిలి సహేతుకంబుగా, శ్రీకృష్ణ చరణారవిందంబులు మనసున దలచి, నెమ్మనంబున, ఉమ్మలికంబు వాపు శక్తి గోవింద పదారవిందంబులకు తప్ప వేరు లేదని నమ్మి అమ్మునిశ్రేష్ఠశ్రేష్ఠునికి తనుమనంబులు సంపూర్ణ సమర్పణంబు సేసి

తలచినదే జరుగును, జలజనేత్రుడు (త)

వలచి వాడు మమ్ము చూచి రక్షింప, సరి, వల్లకాదనిన వాని కరుణ అది (త) 

ఏది జరిగినగాని మోదము తోడను శ్రీదుని నమ్మెదము ఒద్దికతో ఉన్న, పోయిన శ్రీమన్నారాయణుడె మా స్వామి యనెదము ఖేదము లేక చివరి శ్వాస ఉన్నంతకు శ్రీపాదమె తలచుదుము అదనుగ కరిని ఏలిన వాడిపుడు ఎటులైన రక్షించులే (త) 

అని చెప్పు గాదిలి మాటలు విని ఉత్సాహ తరంగితులై కంఠ దఘ్నలై యుండి కృష్ణ కృష్ణేతి శబ్దంబులు పిడుగుల శబ్దంబుల నధికరింప గోపికలందరు నినదింప మేఘాల మధ్యలో దామినుల మెరపులో ఉన్న నీలపు కాంతి దివ్వె కాగ,చటుల ఛ్ఛటఛ్ఛటగర్జన ఘోషలు సరస యాత్రారంభ ఘోషగాగ, చండ ప్రచండ నిర్ఘాత పాతంబు లుర్వి దీపావళీ పటాకాలు కాగ , చండ మహోన్నతోద్దండ వర్షంబు లుర్వి శుభ్రము చేయు విధముగాగ, వర్షములో గలుగు వడగళ్ళు మేలైన సుందర రంగవల్లులుగాగ, కృష్ణ దేవుడదిగొ వచ్చుచున్నాడని ప్రకృతి చెప్పేటట్టి పాటలాగ ఉన్న ఆ నిరంతర సలిల ధారా ప్రవాహ సమ్మిళిత నిబిడ నీరంధ్ర తమ రాత్రిలో అనిర్వచనీయ సుందర తనుండునూ, అప్రమేయ స్వప్రకాశుడునూ, అనాద్యవిద్యానిరాకరణ కర్తవ్య పరిపాలనా దక్ష యోగిజన హృత్పుండరీక విరాజమానుడూ, అనిర్దేశ్య ప్రకారుండునూ, అష్టాక్షరీ మంత్ర నిరంతర జప స్సంతప్త పూర్వ కిల్బిష మహా మౌని జన హృదయేశ్వరుడూ అయిన నందగోప సుందరుడు దృశ్యమానుడు అయ్యాడు. గురుచరణారవింద సేవాప్రాప్త విజ్ఞానముతో అజ్ఞానము తొలగినట్లూ, శ్రీమన్నారాయణ నామంతో సర్వ పాపాలూ ధ్వస్తమయ్యినట్లూ, ఉద్దండ వర్షములూ, తత్ప్రాప్త యమునా నీరమూ, కృష్ణ సందర్శన క్షణకాలంలో సమసిపోయినవి. వల్లవాంగనలందరూ వారికి వచ్చిన మహాపదలని మరచి కృష్ణునికి మొక్కి, కరంబులుపట్టి, మాటాడి, కౌగిలించి కృష్ణుడు తమవాడేనని ఆనందించు చున్ననూ, కృష్ణుడు ఇంకనూ తమను దూరమున ఉంచి మాట్లాడుట చూచి కోపమున 

వన్నెలున్న చిన్నదాన్ని నన్ను ఎవరు చూడరో (వ) 

కన్నులలో పెట్టుకుని కైవారము చేయరో (వ)

చందురూడు మందమాయె చేప కనులు తేలిపోయె దొండపండు వెల్లనాయె జింకలేమొ అడవి కెళ్ళె (వ) 

రంభా ఊర్వశి మేనక రాలినట్టి పూవులే రతీదేవి నన్ను చూసి మతి పోయీ తిరిగెలే అచ్చర కాంతలు అందరు పిచ్చి వారలయ్యిరే గోపకులము వొళ్ళు మరచి నాచుట్టూ తిరుగుతుందె(వ) 

అని లలి కోపమున మాట్లాడగా కొద్దిగా ప్రేమ వొద్దురా ముద్దులాడ మా మువ్వ గోపాల అద్దంపు నీ వొళ్ళు అలిసిపోయెనురా వొద్దింక చాలురా సద్దు సేయకురా కొద్దిగాను ప్రేమ ఉంటె చిన్ననాటి చెలికిచ్చుకొ ఇంకొద్దిగ ఎక్కువుంటె ఇతరులకే ఇచ్చుకో ఇంకా ఎక్కువ వుంటే ఇంతులెక్కడని వెదకికో అంతె కాని ఎంతైనా మము పలచన చేయకురా వలచి వచ్చి ముద్దులిచ్చి వదలక నుండేటట్టిదొ గాఢాశ్లేషల రాత్రుల పొద్దులెల్ల గుదిగుచ్చుటొ వసివాడని వనజాక్షిని గజిబిజి చేసేటట్టిదొ మరలవదలి వెళ్ళననీ వొట్టేసియు మాటిచ్చుటొ కుశలముగా కులాసాగ కుసుమశరుని గెలుచుటో ఈమాత్రము లేకుంటే నీవెచ్చటొ మేమెచ్చటొ అని కూర్మి పలికినఅంతలోగాదిలి పట్టరాని తమకంబున వేణుగోపాలుని జీరిన, ఆతండు వల్లెయనక, సడిసేయక, యుండిన గాదిలి పట్టరాని కోపముతో 

ఇంతిరో వీడు ఇంతవాడయ్యెనే(ఇ)

సంతసమున నేను జేర పంతమాడుతుండెనే (ఇ) 

కాంతనని చూడక, కౌగిలించుకొనక, వింతమాటలెన్నొ పలికి వెడవెడ నవ్వేనే సుంతయైన ప్రేమలేని కాంతుడు మనకెందుకులే ఇంతచాలు రండి మనము పోదాము వదలి (ఇ) 

అని గాదిలి అనగా విని మిగిలిన గోపభామలు మనంబులు తల్లడిల్లిననూ, తప్పక, గాదిలిని అనుసరించి చనిరి. గోపకాంతలందరూ తనని వదలి వెళ్ళిన, కృష్ణ భగవానుడు దందహ్యమాన హృదయంబున తనని వదలి వెళ్ళిన గోపభామినులని తలచి మల్లెమొల్లల నవ్వులన్నీ మెల్ల మెల్లగ విసిరి విసిరీ ఉల్లమంతా నిండిపోయిన ఉవిద లెవ్వరొకో ?. పల్లెపాటల పైరు ఆటల, కల్లకపటములేని మాటల, మెల్లమెల్లగ మనసు దోచిన మగువ లెవ్వరొకో? ఉషాకాల మయూఖ కాంతుల తుషారోదయ శీతవేళల మృషా కధలను మళ్ళిచెప్పే భామ లెవ్వరొకో?. హృదయమంతా నిండిపోయీ, మదిని మొత్తం ఆక్రమించీ, సుధామయమౌ సొదలు చెప్పే ముదిత లెవ్వరొకో?. గుండెలోతుల ఘోషలన్నిటి, పిండి వేసేబాధలన్నిటి, మండి పోయే మంట లార్పే అండ లెవ్వరివో? రాగయుక్తముగాను పాడుచు, భోగములలో నన్ను తేల్చుచు, నాగమోహిని లాగ వెలిగే భోగు లెవ్వరొకో?. కమ్మకమ్మగ నెమ్మనమ్మును నమ్మలేని విధమ్మునెంతో నెమ్మదిలగా జేసినట్టీ బొమ్మ లెవ్వరొకో?. కన్నులతొ ప్రేమాభిషేకము వెన్నెలలనే వేడి చేయగ సన్న చేస్తూ సంస్కరించే మిన్న లెవ్వరొకో?. చిన్న నాటన వెన్నెలల్లే తిన్నగా నా మనసు దూరీ, వన్నెచిన్నెలు అన్ని చూపే చిన్నె లెవ్వరివో ?. వాళ్ళపైనా, వీళ్ళపైనా, కళ్ళతోనే కబురు చెబుతూ, కాళ్ళ గజ్జెలు ఆడుకుంటూ, మళ్ళి మళ్ళీ ముద్దుపెట్టే బుల్లి ఎవ్వరొకో?. తియ్యతియ్యని తేనె మాటల, కయ్యమసలే లేని పాటల నెయ్యమంతా మనసునిండిన తొయ్యలెవ్వరొకో?. కడుపునిండా బువ్వపెట్టీ, వొడుపుగా బండినీ తోలీ, మడిని దున్నీ సడిని చేసే తొడిమ లెవ్వరొకో?. కల్లయైనా జగములోపల ఎల్లలేనీ సుఖమునిచ్చీ, మెల్లమెల్లగ మనసు నిండిన పిల్ల లెవ్వరొకో?. ఇట్టుచూసీ, అట్టు చూసీ, బెట్టుచూపీ, బెరుకుతోడీ మెట్టు ఎక్కీ మేడ కొచ్చే దిట్ట లెవ్వరొకో?. తిప్పితిప్పీ కనుల నిదరా, కప్పిపోతూ ఉన్న వదలక, చప్పచప్పటి పాట వదలని తిప్ప లెవ్వరివో?. నవ్వులల్లో నిండె హృదయము, నవ్వులల్లో దొరికె వజ్రము, నవ్వులన్నీ దోచుకెళ్ళిన దివ్వె లెవ్వరొకో?. నిండుగా ఉండేటి చీరా, మెండుగా ఉండేటి నగలూ, దండిగా ఇచ్చేటి గుణమూ ఉండెనెవ్వరికో?. మేటి పనులను బాగ చేసీ, నాటి కధలను బాగ చెప్పీ, మాటిమాటికి గుర్తుకొచ్చే బోటు లెవ్వరొకో?. అని కృష్ణుడు మాటిమాటికీ తనని వదలి వెళ్ళిన గోపకాంతల మనంబున సంభావించి చింతించుచున్న సమయంబున గోపకాంతలందరూ యమునాతీరంలో ఉన్న మాలతీ నికుంజంలో జేరి నిలచియున్న సమయంబున 

కాంత, వాడలిగితే కన్నీళ్ళే కద నాకు(కాం)

భ్రాంతమైన మనసు తోడ ఎంత ఘోరమయ్యెనే (కాం) 

ఇంతలేసిమాటలంటె కాంతుడు దూరము కాడా? కాంతుడు వద్దంటే ఏమయినా సంతసమా? బొంతకాకి లాగ ఇంక ఏకాంతపు జీవితమా? చెంత వాడు లేకపోతె చెలియ! నేను బ్రతుకనే (కాం) 

అని నెమ్మి కందర్ప బాణ భగ్న హృదయయై , బాష్ప సలిల ధారా పరంపరల తన ముఖాంబుజము నిండిపోయి విలపింప,

వాడిని సైరింపవలె, వారిజలోచన(వా) 

వాడు, అందాల చెలికాడు,మదనుని జోడు, వాడు, అందరికి ఈడు,రాతిరికి రేడు, రాననబోడు (వా) 

ఏమేమి చేసిన కామితమ్ము దీర్చు, కలిసి ఎన్నాళ్ళాయె కమలనయనా శ్యామల గాత్రుని సొగసు మరవలేక మరులు కొని మనసిచ్చి మౌనముండగనే కాముడు తానొచ్చి నొచ్చునట్లు మదిలొ అచ్చంపు బాణము అదిరేట్టు వేసెనె భామరొ! సామి ఏమిచేసిన సరి, మరి మాటవలదే, సైరింపవలెనే అని తనప్రకారంబు సెప్పిన కూర్మి అంతరంగంబు విని, ఖిన్న వదనలై యున్న గోపకాంతల జూచి గాదిలి, దూతికలైన ప్రియ, ప్రీతిలను పిలిచి

పోయి పిలువుడు వాని, పొలతులారా(పో)

సోయగములు సొంతమైన నాయక శేఖరుని (పో) 

సంగతిగా తన సారస ముఖులతొ మాటలు చెప్పమని పొంగుచు తనకై వేచిన చెలుల కౌగిలి చేర్చమని శృంగారించిన చెలులందరితో బాగుగ కూడమనీ హంగుగ అందరి కోరిక దీర్చి బాగుగ ఏలమనీ (పో) 

అని పుత్తెంచిన వారును మనస్సమాన సంచారులై పోయి కృష్ణ సమ్ముఖంబున నిలువంబడి శుభము కలుగుగాక శృంగార శిఖరముకు, శుభము కలుగు గాక లలితాననమునకు శుభము కలుగు గాక రసిక శేఖరునకు , శుభము కలుగు గాక మధురాధరమునకు శుభము కలుగు గాక సుందరీజనములకు శుభము కలుగు గాక ఘన ప్రేమ ఫలమునకు శుభము కలుగు గాక కందర్పు బాణముకు శుభము కలుగు గాక యమున తటికి అని శుభంబు పలికి 

ఒంటిగా నున్న కాంతల జంట బాయుట తగునా, దేవర (ఒం) 

తొంటి మాటలు వేగమె తలచి వెంటనె రారాద! వేణుగోపాలా! (ఒం) 

తల్లకిందూలయ్యి కళ్ళలో నీరిడి కాచుకొని ఉన్నారు కమల నయనా! ఉల్లము మొత్తము కల్లోలమైనది ఎల్లి మాపని మళ్ళి ఇంక చెప్పకురా వెల్లువైన బాధ వెలవెల మాడుచు దిక్కుతోచక బాగ చిక్కి యుంటిరిరా మెల్లగ నీవొచ్చి ముట్టుకుని, మాటాడి ముద్దియల బాగెంచి ముచ్చట తీర్పరా (ఒం) 

అని సకలజన మనోభిరాముండైన ఆ నందనందనునికి విన్నవించ పదవే ఓ చెలియ 

పట్టలేకున్నాను, పొలతి మీది మోహము ( ప) 

పదవే నాముద్దు పంచదారచిలుక, కదలుమింక క్షణము కూడ నేనోర్వను( ప) 

తగ్గిన కోపపు క్షణమున అతివల దగ్గరవ్వ వలెను సిగ్గుల మొగ్గల, సరియైన క్షణమున చేయి బట్టవలెను బుగ్గల ఎరుపులు తగ్గ కుండగనె ముద్దుబెట్ట వలెను ముగ్గీముగ్గని యప్పుడె భామల ముగ్గుజేర్ప వలెను (ప) 

అని ప్రేమ పూర్వక వచనంబులు సలిపి లలిత భాషియు, లలిత రూపియు, లలిత కళావిభవుండగు ఆ లాలిత్య నిధి దూతికలతోడ వెన్వెంట నేగి మనోహరు కథా గానంబులు సేయువారునూ, మాధవు పదంబులు మనస్సున నిలిపి మౌనంబున ఆనంద నిధానముగనువారునూ, కృష్ణ నామాకర్ణనంబున బహిరంతరములు మరచి సంభ్రమించువారునూ, పరమప్రేమ సంఫుల్ల మానసులూ అయిన ఆ గోపికా జనంబు డగ్గరినాడు 

దాసుని తప్పులు దండముతో సరి, దయచూడుడీ భామలారా (దా) 

గాసి బొంది, తప్పు చేసితినని యొప్పు వానిని దయచూడుడీ (దా) 

విరులదండ వేసి చేసిన అల్లరి మరువలేదు నేను మరి మరి కణ్ఠా శ్లేష ప్రణయినిని మరువలేను నేను పరిపరి మీకై పరితపించినది మరువలేను నేను సరి, మీకోపము తగ్గనిచో ఏదండనకైనను సిద్ధము నేను (దా) 

అని గోపీ జనంబుల ముంగల రమణీయ నాటకము జరిపి కొందర చిరు నవ్వులచే, కొందర మధురభాషణంబులచే, కొందర కరపల్లవంబుల, కొందర కను కెలంకుల కటాక్షించి మందస్మిత సుధా కిరణంబుల సర్వ హృదయ చోరుడైన ఆ నంద సుందరుండు వల్లవ కాంతల యుల్లముల్లసిలజేసిన 

సాము సడలెను రాత్రి, సామి ఇటు రారా(సా)

మోము జూపీ మమ్ము మోహపెట్టీ తుదకు కాముని కొదిలేసి కష్టపెట్టకురా(సా) 

పున్నమి వెన్నెల నవ్వుతున్నదిరా మొన్నటి బాసలు మిగిలిపోయెనురా చిన్న నవ్వు నవ్వి చిక్కవు దొరకవు మన్ననజేసి మాట చెల్లించర ( సా) 

అని విన్నవించుచున్న నెనరు మాటలు నవ్వుతూ ఆలకించి గోవర్ధన గిరిధారి వేణుగానంబు సేయ తాను ఎక్కడుందో మాట అక్కడే మిగిలెలే, చక్కనైనా కొమ్మ బొమ్మ అయ్యిందిలే, మిక్కిలి ప్రేమతో మనసు నిండిపోయి చిత్రముగ చిత్రమై నిలిచిపోయిందిలే అప్పుడు అందరు గోపికలూ పట్టరాని మోహంబున కృష్ణ, కృష్ణ యనుచు కదియ, పురందర బ్రహ్మాది నిఖిల విశ్వ సమ్మోహన కారుడైన ఆ మోహనమూర్తి శృంగార రస శిఖరాయమాణమైన మందహాసముతో ఒక్కొక్క గోపికకు ఒక్కొక్కడై వెలిసె ఒక్కొక్క గోపికను ఒక్కొక్కడై జీరె ఒక్కొక్క గోపికను ఒక్కొక్కడై పట్టె ఒక్కొక్క గోపికను ఒక్కొక్కడై కదిసె ఇట్లు ఆ నందాత్మజుండు ఒక్కొక్క గోపిక కొక్కడై సరస శృంగార సంభాషణములు సేయ ఒక్క ఇంతిని పట్టి మంతనమాడును, వేరొక్క ఇంతికి కధలు చెప్పు ఒక్క ఇంతికి తాను ముచ్చటలు చెప్పును, వేరొక్క ఇంతికి జడను వేయు ఒక్క ఇంతితొ తాను పాటలు పాడును, వేరొక్క ఇంతితొ ఆటలాడు ఒక్క ఇంతిని కౌగలించియె యుండును వేరొక్క ఇంతితొ పూలుగట్టు అష్ట గోపికలందరి కధలు వినుచు, అష్ట విధముల వర్తించు అమృత మూర్తి కష్ట నష్టము లేక భక్తులను కాచు ఇష్టుడైనట్టి మా నంద శిశువు. అట్లు ఆ బృందావన రాకా శశి, తన వేర్వేరు కళల అయ్యింతులనందర లాలించి, పాలించ పట్టజాలని సుఖము 

పలుకుటకు మాటేది గట్టిగా సామిని పట్టి కూచున్నట్టి (ప) 

ఎట్ట ఎదుటను వీడు చుట్టుకొనీ నాకు బొట్టు పెట్టీ నన్ను చెట్టపట్టే టట్టి (ప) 

మెల్లగా వెనుకగా వచ్చి కళ్ళని మూయ, చల్లని నా స్వామి చేతిపై చెయి వేయు (ప)

మెలమెల్లగా నా మనసున దూరి, పొమ్మన్ననూ, పోను అన్నటి క్షణపు (ప)

ఇదికాదు,అదికాదు, ఏది వాడని చూడ, నీవునేనొకటని నిలిపిన క్షణపు (ప) 

అని లలి భగవానునికి కరకమకంబులు ముకుళించి మ్రొక్క, అప్పుండరీకాక్షుండు మందస్మితంబుగా 

చేడెలారా మీరు, కూడియున్నారు (చే) 

వీడని ప్రేమతొ పాడుతున్నారు(చే) 

వసి వాడనీ భక్తి మనసున నింపి మసి పట్టనటువంటి బుద్ధిని గలిగి కాసంత చింతయు కదలక వదిలి భాసించు ఆత్మతొ అహమును త్రోసి (చే) 

అని సంఫుల్ల మానసుడై అక్కాళిందీ పులినతలవిహారి, అవ్వారల నందర మిక్కిలి మక్కువతో, హల్లీసకంబునకు పిలువ 

హల్లీసకంబునకు వల్లవ కాంతలు,జనిరి ఉల్లసిలుచు పల్లవించుచును (హ)

మల్లీమందారాది కుసుమముల ముడిచీ, నల్లని వాడని నగవున బలికీ(హ) 

ఘల్లున గజ్జెలు ఘణఘణ మనగా, కొల్లలౌ తలపులు మెల్లన తీర(హ) 

కనకహారములు ఘనముగ దాల్చీ, ఘననీలనిభజూసి తలపుల తగిలి (హ)

రండు రండనుచును ఒండొరుల పిలిచీ, దండిగా విరులను జడలను తురిమి(హ)

కమ్మవిల్తుడు వేయు కుసుమాస్త్రమనగా, నమ్మకమ్మున గెల్తు నందాత్మజుని యనుచు(హ) 

కనుగొనల చూడగ, ఇంచు విలుకాడు, తేనెలో ముంచి పూనె బాణములు (హ) 

పరిపరి కనుగొట్ట పడతు లందరును, మరిమరి తొడగొట్టె, మారుడు, పిలిచి (హ) 

అని ఇట్లు తియ్యవిలుకాని సుందరిని ముందర జయించి జను నయ్యింతుల యా నల్లని మాయలాడు మెల్లని మాటల నలయించి, పెంపు మించి, అష్టకాంతలకు అష్ట శరీరుడై వెలసి ఒక్కొక్కరిని ఒక్కొక్క విధంబున మురిపించ, యమునాపులినంబున కర్ణికార, కేతకీ, కమల, కరవీరాది పుష్పమాలా విరాజితుండునూ, కమనీయ మణిమయ చేలుండునూ, ఇందుధర సుందరీ సదృశ విశేష రూప గుణ విలసితుండునూ, కందర్ప గర్వ నిర్వాపణుడూ అయిన ఆ గోపసుందరుడు, ఆ కాంతలకి ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్కడై వృత్తాకారమున అష్ట కాంతలు అష్ట కృష్ణులతో కలిసి హల్లీసకము జేయ నిలింపులు గుంపులు గొని కల్పవృక్ష సుమంబుల వర్షంబులు గురియించిరి. దేవదుందుభులు మ్రోగె అప్పుడు నెమ్మి పరమప్రేమతో 

రాసలీల లాడునట్టీ రాలుగాయిని చూడరే,క్రిందకొచ్చిన చంద్రవంకని తనివితీరా చూడరే (రా) 

రాస మండలనృత్య ఖేలన రాజరాజును చూడరే, పట్టలేనీ పరంధాముని పట్టిపట్టీ చూడరే(రా) 

చక్కగా ఒక కుప్పపోసిన అందమిక్కడ చూడరే , ఒక్కసారే వేల చంద్రుల వెన్నెలలు వీక్షించరే(రా) 

ఒకరితో లేనవ్వులు, ఆపైన పువ్వుల తురుములు ఒకరి చెవిలో గుసగుస ఆపైన పాటల పరవశం ఒకరితోనో మాటలూ ఇంకొకరితొ బహు పాటలూ ఒకరితోనో సుద్దులూ, ఇంకొకరితోనో ముద్దులూ (రా)

అట్లు జగన్మోహనంబుగా, వల్లవాంగనలతో హల్లీసకము సల్పిన, సర్వ ప్రకృతి అమందానందమున నుండె. ఇవ్విధంబున సరస శృంగార చక్రవర్తి యయిన నందనందను గుణభజనానంద కీర్తనలు సేయు వారందరు అమందానందంబున వాసుదేవు నిజపదంబునకు జనిరి అని చెప్పి జన వినుత విహారీ, జానకీ ప్రేమ రాశీ కనకమయ విభూషీ, కాననోద్దండ భాసీ సనక వినుత శౌరీ, వానరేంద్రాతి స్నేహీ ధనకనక విరాగీ, జ్ఞాననిష్ఠానుకూలీ అని శ్రీరామునకు సర్వము సమర్పించి మంగళము 

కొలని దోపరికి మంగళము, పొలతుల చెలునకు మంగళము(కొ) 

నెలతల ప్రేమకు ఫలమై నిలిచిన నీలబాలునకు మంగళము (కొ) 

ఎల్లరి మనసులు మెల్లగదోచే చల్లని తండ్రికి మంగళము పల్లవి పాడుచు పిల్లల గాచే అల్లరి తండ్రికి మంగళము (కొ)

సమాప్తము


                       - జొన్నలగడ్డ సౌదామిని 
    

పేరు మార్పు

అబ్బ, ఆగవయ్యా, ఒకటే తొందర పెడుతున్నావు. కాసేపు మమ్మల్ని మా అమ్మతో ముచ్చట్లు చెప్పుకోనీ?..  ఎంత సేపూ నీ గొడవేనా?. ఏమిటీ, పెళ్ళి ముహూర్తం దగ్గ...